Forum Balet.pl

Od 2 lat prowadzę Historie Tańca w formie elektronicznej. Mam więc sporo notatek na ten temat. Wydaje mi się, ze zawierają one sporo przydatnych informacji (do matury i nie tylko). Zaznaczam jednak, ze są to notatki, więc mogą zawierać błędy, skróty myślowe itp.
Na razie zamieszczam tylko dwa tematy - Najdawniejsze dzieje tańca i Kultura taneczna Japonii


Najdawniejsze dzieje tańca

Źródłem wiedzy o początkach tańca mogą być:
 rysunki naskalne
 wykopaliska (archeologiczne)
 współcześnie żyjące plemiona, do których nie dotarła cywilizacja (mieszkańcy Papuy, Nowej Gwinei, Afryki)

Cechy tańca okresu kultury prymitywnej:
 magia
 wchodzenie w stan ekstatyczny (łączenie się ze światem poza materialnym)
 formy:
 koło (forma zapewniająca równość) - wokół najważniejszego, centralnego punktu (np. totemu, ogniska, zwłok członka plemienia); później koło koncentryczne (kilka okręgów nałożonych na siebie)
 szereg
 nie istniał taniec w parach
 charakter zbiorowy (uczestnictwo grupy plemiennej)
 przewodnik grupy - tańczący naśladowali jego ruchy
 naśladownictwo
 symbolika
 synkreza (kształt forma rekwizyty, instrumenty, kostiumy)
 akompaniament:
 własne ciało (okrzyki, oklepywanie, klaskanie, tupanie)
 instrumenty (perkusyjne)
 malowanie ciała
 kostiumy
 ozdoby
 podstawa:
 rytm
 melodia

Cechy prymitywu (z wykresu):
 zbiorowość
 magia
 ekstaza
 znaczenie społeczne
 synkreza
 prostota formy
 prymat jednostki

Grupy tańców:
 służące zaspokojeniu potrzeb życiowych
 myśliwskie
 wegetacyjne (służące wzrostowi roślin)
 służące zaspokojeniu potrzeb duchowych (kultowe):
 totemistyczne (imitowanie ruchów i wyglądu zwierząt - maski, kostiumy)
 animistyczne (łac. anima - dusza; pogrzebowe - odwołanie do kultu przodków, lecznicze)
 astralne (łac. astra - gwiazda; odwołanie do kosmosu, wszechświata)
 o charakterze społecznym:
 dotyczące życia jednego człowieka (narodziny, inicjacja, zaślubiny pogrzeb)
 dotyczące wszystkich członków zbiorowości (integracyjne, zacieśniające więzi społeczne)
 przeciwstawiające dwie zbiorowości (przyjaźni, wojenne)


„O istocie tańca” - prof. Roderyk Lange (etnograf i antropolog tańca)

Taniec w świecie zwierząt wyraża tylko emocje, w świecie człowieka - wyraża treści abstrakcyjne. Ruchem można więcej przekazać niż słowem. Ruch jest systemem wrodzonym (mowa - nabytym, składającym się z form i symboli), automatycznie przypisanym człowiekowi; jest on podstawowym tworzywem tańca. Wewnętrzne przeżycia uzewnętrzniają się poprzez ruchy ciała. Taniec to samowyrażenie, życie duchowe. Tancerz - twórca i instrument uzewnętrzniający emocje i myśli. Taniec jest jedyną dziedzina sztuki, w której twórca i dzieło stanowią jedność. Taniec jako sztuka jest bezpośredni związany ze sfera duchową, kultura duchową. Jest pierwszą formą sztuki człowieka. W tańcu ruchy, gesty codzienne przetwarzane są w poetycki język akcji ruchowej w przestrzeni.

Taniec w starożytne Grecji

Kanony estetyczne (zasady harmonii, piękna) starożytności przetrwały do dziś. Odwoływało się do nich wielu artystów poprzednich epok (inspirację czerpali głównie z dzieł sztuk plastycznych):
 XIX wiek:
 Carlo Blasis
 Salvatore Vigano
 XX wiek:
 George Balanchine
 Wacław Niżyński
 Michał Fokin
 Isadora Duncan
 Sergiusz Lifar

O tańcu wspominali wybitni:
 poeci:
 Homer („Iliada”, „Odyseja”)
 Platon („księga praw’)
 historycy:
 Herodot
 Plutarch

Lukian z Samosante jest autorem rozprawki „Dialogi o tańcu” (II w. n.e.) - forma dialogu Lukiana (miłośnik tańca) z Krotonem/Kiatonem (stanowisko wroga tańca), filozoficzna rozprawka na temat estetycznego i psychologicznego aspektu tańca.
Myśli Lukiana zostały podjęte w XVIII wieku przez J. J. Nowerre’a - stały się one podstawą reformy, która miała określić status tańca jako odrębnej dziedziny sztuki:
 taniec ma być odzwierciedleniem życia:
 taniec łączy pracę fizyczną i pracę duchową (łączy fizyczność i duchowość)
 teatr budzi i kształci zmysł moralny widza
 punktem wyjścia dla ruchu tanecznego jest akcja dramatyczna:
 źródłem tańca jest odwieczna miłość
 taniec powstał wraz z powstaniem świata
 cel i zagadnienia sztuki tanecznej to umiejętność przybierania różnych postaci
 tancerzom należy stawiać bardzo wysokie wymagania zarówno w jeśli chodzi o ciało jak i o duszę
 taniec wymaga wszechstronnego wykształcenia
 tancerz musi zgłębić każdą rolę i się z nią zespolić (zmysł krytyczny)
 ciało gibkie i jędrne (żywa wyobraźnia, głęboka wiedza, odczuwanie duszy człowieka)
 taniec powinien być syntezą innych sztuk (taniec łączy radość i pożytek):
 muzyka
 poezja
 malarstwo
 rzeźba

Cechy kultury tanecznej starożytnej Grecji:
 powszechność
 przypisywanie dużych walorów etycznych (taniec kształci ciało i duszę)
 taniec skłania do refleksji filozoficznych i etycznych
 ciało i dusza są jednością - dzięki tańcowi osiąga się równowagę ciała i duszy
 praca nad sobą to nabywanie wiedzy i mądrości
 taniec jako element edukacyjny (harmonia, piękno, wrażliwość, dyscyplina)
 boskość tańca - taniec jest zjawiskiem pochodzenia boskiego, jest darem bożym, sposobem komunikowania się z bogami
 porządek
 harmonia
 rytm
 szczęście
 taniec związany jest z uczuciem szczęścia i radości - korowody taneczne (gr. chora - radość)
 taniec ściśle związany (stanowi jedność) z poezją śpiewaną i muzyką (musike); całość sztuk - orchestyka (taniec, poezja śpiewana, muzyka -)
 taniec zespołowy (brak partii solowych) - wyrazem radości
 naturalność i swoboda ruchów tanecznych (brak popisów)
 taniec boso (kontakt z naturą)
 taniec na półpalcach - wniesienie w radości
 swobodne ruchy rąk (zwykle ugiętych w łokciach)
 harmonia ruchów rąk i nóg
 symetria i harmonia ruchów
 równoległe pozycje stóp
 małe i niskie attitude (później wyższe podnoszenia nóg)
 swoboda gestu (zależna od typu tańca) i mimiki (jako wyrazu artystycznego)
 duże przegięcia tułowia do tyłu
 odrzucanie głowy do tyłu
 pozy w klęku i siadzie
 brak podtekstów erotycznych
 formy przestrzenne
 koło - otwarte i zamknięte
 korowód
 szereg

Terpsychora (ciesząca się tańcem) - muza opiekująca się tańcem.

Taniec narodził się na Krecie - według legendy bogini Gaja urodziła syna (Zeus), którego własny ojciec chciał pochłonąć; taniec (z uderzaniem włóczniami o tarcze) miał zagłuszyć płacz dziecka - były to tańce kuretów.

TANIEC KURETÓW - wykonywany wyłącznie przez kapłanów (mężczyzn), uzbrojonych w tarcze i włócznie lub miecze; wysokie skoki, akcenty (uderzanie) stopami o ziemię, okrzyki wojenne, uderzanie orężem o ziemię

TANIEC PYRRICHE - taniec wojenny (wywodzący się z od tańca kuretów), wykonywany wyłącznie przez mężczyzn; rozwinął się okresie dominacji Sparty (VI w.p.n.e.); związany z kultem Zeusa i Artemidy; element szkolenia wojennego - (podobnie jak w tańcu kuretów) naśladowano walkę na miecze; kostium - szkarłatna tunika (symbol krwi, kolor motywujący do walki); w okresie dominacji ateńskiej nabrał walorów estetyki i piękna

TANIEC GERANOS - wykonywany przez mężczyzn i młode kobiety; wywodzi się z wyspy Delos; poświęcony Apollowi (związany z kultem Apolla) i Artemidy (związany z mitem o nici Ariadny i Tezeuszu); taniec kultowy, rytualny, wykonywany nocą przy świetle pochodni; tańczono w liniach, trzymając się za ręce; przemieszczano się za przewodnikiem

TAŃCE DIONIZYJSKIE - poświęcone Dionizosowi; mistyczne, ekstatyczne; wykonywane nocą, po zakończeniu winobrania, przez wędrownych kapłanów i kapłanki (bahantów i bahantki/menady); tańczono na wolnej przestrzeni, formowano procesje wokół wozu z wizerunkiem Dionizosa; krzyczano, kobiety potrząsały tyrsami (laski oplecione bluszczem, z szyszka jodłowa na szczycie); akompaniament na aulosach (flet) i tympanonach (bęben); kostiumy - skóry zwierząt

Powstały w antyku dramat dzielił się na:
 tragedię (z gr. pieśń kozła):
 EMMELEJE - taniec wykonywany przez chór, który wkraczała na orchestrę (scena); jego wejście związane było z parodosem, wyjście z exodosem (pieśni); chór wchodził w jednym rzędzie (później dzielił się na dwa rzędy); był prowadzony przez koryfeusza (przewodnik grupy); gestykulował wyraziście rękami (chejronomia); krok z rytmem wiersza; pochód pełen powagi, spokoju
 komedię - improwizacje; chór odtwarzał figury alegoryczne; wywodzi się z wiejskich tańców związanych z winobraniem:
 KORDAKS - żywy, wysokie skoki, gesty (naśladownictwo zwierząt)
 dramat satyrowy - chór w przebraniach satyrów, poruszał się w rozproszeniu; groteskowy; parodystyczny (miał przynosić odprężenie):
 SIKINNIS - najtrudniejsza forma taneczna; mała ilość gestów; pokazy akrobatyczne; charakter prodystyczny

Tematyka antyczna pojawiała się w późniejszych wiekach:
 renesans - tematyka mitologiczna w widowiskach tanecznych
 barok (XVII w.) - próby wskrzeszenia orchestyki (połączenie słowa, ruchu, muzyki, obrazu) podjęte przez humanistów francuskich; rekwizyty nawiązujące do kultury antycznej (kostiumy współczesne)
 klasycyzm (XVIII w.) - nawiązanie do sielanek
 początek XX w. - Isadora Duncan (swobodna forma gestów, ruchów; kontakt z naturą; nawiązujący do antyku kostium, gesty, pozy)




Kultura japońska

Kultura japońska kształtowała się pod wpływem kultury Chin oraz Korei i Indii.
Taniec jest bardzo silnie zespolony ze spektaklem teatralnym (jest jednym z jego elementów). Dzieli się go na taniec rytualny i taniec dworski. Przypisuje mu się boskie pochodzenie - według legendy bogini słońca Amaterasu pogniewana na swojego brata skryła się w grocie (nastała ciemność); pozostali bogowie wysłali najpiękniejszego spośród siebie , aby zatańczył przed grotą; urzeczona jego tańcem Amaterasu wyszła z groty (jasność).

Tańce kultowe (religijne):
 KAGURA - wykonywany przez tancerki świątynne; proste ruchy (chód, faliste ruchy rąk, przegięcia tułowia); akompaniament - bęben, flet bambusowy, piszczałki
od VII wieku duży wpływ na taniec miał buddyzm:
 GAGAKU - dramaty świątynne (rodzaj misterium), wykonywane na cześć Buddy; odbywały się dwa razy do roku (urodziny Buddy, święto zmarłych); procesja, następnie sceny pantomimiczne, śpiew, recytacja; bogate, groteskowe lub realistyczne kostiumy; drewniane maski; tematyka: legendy o życiu bogów
 BUGAKU - na scenie (podium), dookoła której siedzieli muzycy; przebieg: wstęp, kultowy taniec z włócznią (nawiązanie do kultury samurajów), taniec grup tancerzy (w bardzo bogato zdobionych kostiumach), utwór muzyczny; cechy: uroczystość, ceremonialność ruchów, zastyganie w pozach; od IX wieku wykonywany jedynie na dworze cesarskim
 DRAMAT NO - wywodzi się z religii szanoistycznej i kultury dworskiej samurajów; ściśle wiązany z religią zen (odmiana buddyzmu) ; największy rozwój przypada na XIV-XVI wiek; podobny do tragedii antycznej (związek ze sfera kultu; występowanie i współdziałanie chóru i solistów; podział na postaci pierwszo- i drugoplanowe), różni się jednak pod pewnymi względami (mentalność - w dramacie antycznym bohaterowie buntuj się, w dramacie no przyjmują swój los z pokorą); sensem jest afirmacja piękna (piękno osiąga pełnię w żałobie - śmierć z godnością); treści: dzieje legendarnych postaci; forma: konserwatywna, operuje symboliką; używane są: maski, rekwizyty, kostiumy (wykonawcy stają się postaciami charakterystycznymi); spektakl trwa wiele godzin (7-8); akcja rozwija się bardzo wolno, taniec również jest wolny a także bardzo prosty; gesty, pozy i ruchy są bardzo ściśle określone; chór usadowiony wokół sceny (ubrany jednakowo) komentuje wydarzenia (nie ingeruje w akcję); aktor-tancerz interpretuje tekst w sposób nie będący sprzeczny z maską i kostiumem; spektakl prezentowany jest na podium pokrytym dachem, ustawionym na kolumnach (zwykle na dziedzińcu świątyni) - wystawiany z okazji święta patrona danej świątyni; jest syntezą dramatu, słowa, tańca i muzyki
 KABUKI - rozwinął się w XVII wieku (okres rozwoju przemysłu i handlu), kiedy pojawił się stan mieszczański; charakter świecki; dużo miejsca zajmują dialogi (na dalszy plan odsunięta jest muzyka, taniec, śpiew); treść: legendy japońskie, scenki groteskowe i obyczajowe; ruch jest bardzo żywy i swobodny, pojawiają się symboliczne gesty; kunsztowna charakteryzacja; aktorzy występuję na scenie (podeście) w kształcie litery „T”

Tradycyjne tańce japońskie zawierają trzy elementy:
 MAI - sekwencje wolnych, dystyngowanych ruchów
 ODORI - ruchy symboliczne, żywe, swobodne; akcentowany rytm
 FURI - taneczna gra aktorska (pantomima), taneczna gra aktorska

Tańce współczesne, wzorowane na tradycyjnych tańcach japońskich

Elementy zaczerpnięte przez Maurica Bejarta z kultury japońskiej:
 maska
 kostium (obszerny, ciężki, ograniczający ruch)
 charakteryzacja
 dekoracje (ideogramy)
 kolorystyka (kolory mocne, zdecydowane)
 muzyka
 elementy ruchu:
 pochylenia korpusu
 zadarte stopy
 drobne kroki
 stopy ułożone równolegle (lub do środka)
 ułożenia dłoni
 pauzy w ruchu
 klęk (na dwóch kolanach)
 zwrócenie nóg do środka
 złączone kolana
 nogi blisko siebie
 załamania rąk
 kroki z pięt
 niskie plie w II pozycji
 przysiady w VI pozycji
 klęk na rozstawionych kolanach (męski)
 gest harakiri

Kultura japońska w „Święcie wiosny” (Mats Ek /Igor Strawiński):
 maski
 duet kobiety i mężczyzny - kobieta w białym kostiumie, mężczyzna w czarnym (kontrast kolorów)
 kostium nie ograniczający ruchu
 zespół: mężczyźni w niebieskich kostiumach (samuraje), kobiety - w czerwonych
 fryzura (peruka)
 elementy ruchu:
 kroki z pięt
 pochylenia głowy
 drobne kroki
 przysiady w II pozycji
 układ dłoni
 pochylenia ciała
 zadarcia stóp
 klęki
 ukłony
 przesuwanie się na kolanach
 drobne ruchy głowy
 u kobiet przeważa duża ilość małych ruchów, u mężczyzn - mało dużych ruchów

Tradycyjny taniec japoński:
 ruch: precyzyjny, wyważony
 układ nóg blisko siebie
 kobiety - stopy skierowane do środka, drobne kroki
 mężczyźni - zgięte kolana, szeroka II pozycja
 pauzy w ruchach
 korpus (i głowa) pochylone
 ramiona - u kobiet: nieruchome, u mężczyzn: wykonują zamaszyste ruchy
 kostium: ciężki, bogaty, zdobiony (naszycia), szeroki, obszerny; narzuca formę ruchu; przerysowuje sylwetkę
 peruka (powiększająca postać)
 maski
 mocna charakteryzacja
 kolory: zdecydowane, jaskrawe
 muzyka: perkusyjne, instrumenty dęte, szarpane; melodia nierównomierna, akcenty, pauzy, momenty ciszy

Butoh - japoński taniec współczesny

BUTOH wyrósł z frustracji po przegranej II wojnie światowej. Japończycy doznali poczucia klęski, załamania wartości. Pragnęli ucieczki od amerykańskich wzorców kulturowych. Nowy kierunek tańca (bu-taniec, toh-krok), pojawił się w latach 60-tych i stał w opozycji do tradycyjnych, skostniałych form tańca japońskiego. Wcześniej słowo to oznaczało tańce towarzyskie.
Butoh - sztuka czystą, sam byt, antytaniec, poszukiwanie „totalnej obecności”. Neguje fabułę, treść, opowiadania, wykorzystuje prowokacje i eksperymenty ruchowe, odsłania brzydotę i ciemne strony życia człowieka.
Tatsumi Hijikata wprowadził rodzaj butoh, zwany tańcem ciemności. Założeniem estetycznym było oświetlenie (pokazanie) skrywanych, ciemnych stron życia człowieka (obsesja, lęk, opętanie, ból, erotyka). Ukazuje odcięcie od sfery psychicznej, skupia się na pokazywaniu fizyczności. Koncentruje się na pokazywaniu człowieka, jego ciała jako materiału. Brak upiększania ciała, poszukiwanie w nim odpowiedzi na pytania egzystencjalne. Założenia estetyczne: brzydota, szokowanie, prowokowanie, odczłowieczanie człowieka. Butoh sięga do tematów kontrowersyjnych.
Tancerz jest ubogi: ogolona głowa, twarze symbolizujące maski, prosty kostium, bose stopy, bielone ciało. Instrumentem butoh jest ciało tancerza, odrzucana jest duchowość. Na scenie nie ma dekoracji.
Butoh powstał z połączenia tradycyjnych tańców japońskich z niemieckim tańcem wyrazistymi współczesnym. Związany z filozofią japońską - czerpie z medytacji (zen), koncentruje się na wnętrzu człowieka. Łączy świadomość z podświadomością, wykorzystuje elementy wschodnich sztuk walki.
Nastrój - strach, agresja, cierpienie, ból, negatywne emocje. Technika - odchodzenie od określonych technik (naśladowniczych) w kierunku improwizacji, pojawiają się gwałtowne ruchy i momenty bezruchu (kontrast).
Tancerze operują zmysłowością. Przedstawiają na scenie akt transformacji (przejście człowieka przez różne fazy).

Super! Trzeba będzie to poprzebierać i poustawiać - mogę pomóc :-)

Sfra - jak chcesz to możesz to zredagować, raczej nie zanosi się na to, żebym ja się za to zabrała
[size=7:906e6d4c9a]PS gratuluję dobrnięcia do końca tekstu[/size:906e6d4c9a] :wink: